+550m2 Polycultuur moestuin: hoe doen we dat?
En ook nog eens binnen een week!?
Nieuw-Schoonebeek: moestuin verplaatsen
28 april 2025 hoorden we dat we 28 mei 2025 uit ons voormalig huis moesten zijn. De aardappels, tuinbonen, uien, wortels, eerste sla en andijvie en meer zaten al in de grond: drama! Daarnaast stond ons tunnelkasje al vol met pepers en ik denk wel 200! tomatenplanten en meer (gelukkig nog in p9 pot).
Een nieuw huis vinden kreeg de hoogste prioriteit: ik was de planten stiekem al aan het verdelen over een paar vrienden en kennissen want binnen een maand een nieuw huis vinden waar ook nog al die planten heen konden? Onmogelijk….
Gelukkig bleek het niet onmogelijk en hadden we binnen drie dagen twee opties waar zowel de dieren als de planten mee konden! Wauw: dank jullie wel netwerk <3 We kozen voor het huis in Hasselt en dat betekende ook dat we z.s.m. het kweekgras weiland om moesten toveren tot moestuin.
Als je een ding leert van anti-kraak wonen is het snel handelen, doorgaan en er het beste van maken want je hebt geen tijd te verliezen en weet nooit hoelang je nog hebt. Tijdens de verhuizing dacht ik meerdere keren dat ik zou sterven aan een hartaanval maar ik weet nu ook dat je gewoon binnen 5 dagen de basis van een 550m2+ moestuin neer kunt zetten (en in 2 weken twee bedrijven, een moestuin, kippen en katten en inhoud van een boerderij kunt verhuizen).
De voorbereiding
We startte volgens mij op 16 mei met maaien, maaiden door tot 19 mei en lieten op 20 mei de grondwerker komen. 21 en 22 mei vormden we de vakken en 23 mei reden we een eerste keer heen en weer voor de planten (totaal 4 a 5 grote aanhangers vol planten). Die week ging het grootste deel van de planten erin, zette we de kas op en mulchten we een eerste rondje.
Nog even doorzaaien en planten en op 3 juni was ik weer ‘bij’. Om daarna nog vrolijk door te gaan met de bloemen en dingen die later gezaaid moesten. Daarnaast moesten we nog klussen aan het huis, we hadden die eerste week(en?) bijv. geen water.
Toen we net alles over hadden had ik het geweldige idee om 5 fruitbomen van marktplaats te redden (zouden anders omgezaagd worden en voor 5 pakken koffie mochten we ze ophalen). Bleken ze 4/5 meter hoog te zijn… Dat was veel meer werk dan verwacht en Henk vond het niet zo leuk. Het was niet de meest handige tijd nee, maar we hebben volgend jaar wel kersen…
Werken met de natuur
We werken zoveel mogelijk mét de natuur. Dat betekent niet spitten, geen kunstmest, geen bestrijdingsmiddelen, laten staan wat kan blijven staan, goed voor de bodem zorgen, mulchen, eerst observeren en goed kijken wat voor invloed een actie heeft op lange termijn etc.
Helaas moesten we wel tegen het niet spitten en frezen ingaan. Waren we iets eerder in het seizoen geweest en had ik geen aardappels en dingen als tuinbonen met grote wortels over hoeven zetten had ik alles afgedekt met karton en compost. Na een heel weekend kweekgras maaien met 4 man (de buurt boeren durfden niet ivm stenen en puin) zette we de schep erin om te spitten en kwamen we in een uur nog geen meter verder… Toen hebben we de lokale grondwerker gebeld en die heeft het voor ons gefreesd. Als je iets langer de tijd hebt of niet diep hoeft te planten raad ik toch karton en compost aan. Dit hebben we wel in de voortuin gedaan en dat is een prachtig stukje geworden zonder onkruid. In de moestuin komt het kweekgras nog steeds overal doorheen.
Alles begint bij een gezonde bodem
Als je een stuk grond laat frezen maakt dat al je bodemleven kapot… Terwijl je juist dat bodemleven zo hard nodig hebt om tot gezonde groenten te komen. Om toch weer iets terug te brengen hebben we overal een dikke laag compost aangebracht en ben ik eigenlijk ook direct al dik gaan mulchen.
In onze polycultuur-permacultuur bedden staat het bodemleven centraal. Bacteriën, schimmels, wormen en andere bodembeestjes maken voedingsstoffen beschikbaar voor planten en zorgen voor natuurlijke vruchtbare grond. Door combinatieteelt en extreem veel diversiteit in gewassen ondersteunen planten elkaar en blijft het bodemleven in balans. Dit zorgt voor sterke planten met meer voedingswaarde dan monocultuur kweek.
De rest van het jaar zorgde ik voor een mulchlaag van minimaal 20 cm. Met mulch voedt en bescherm je het bodemleven. Het organische materiaal wordt langzaam afgebroken wormen, bacteriën en schimmels, die voedingsstoffen teruggeven aan de bodem en de structuur verbeteren. Met een dikke mulchlaag droogt de grond ook nog eens minder snel uit waardoor je minder tot geen water hoeft te geven tijdens droogte.
Eigenlijk gebruiken we alles wat beschikbaar komt als mulch: veel gras maar ook de chop en drop manier: als we iets oogsten en we moeten van het groen af gaat dat direct terug op de tuin. Herfst? Dan krijgt de tuin blaadjes.
Gelijktijdig zette we het huis en erf op z'n kop
Lente - vroege zomer
Toen alles eenmaal wortelde ging het perfect. Je zou bijna niet denken dat het zo laat nog was geplant en overgezet. Zelfs de aardappels sloegen bijna allemaal aan. Alleen de tuinbonen vonden het wat minder. Al hebben we nog genoeg kunnen oogsten: we gebruiken ze meer als stikstofbinder dan als eetbaar gewas (ben er niet zo dol op).
Wauw!
We plantten overal goudsbloemen, borage, kamille en Oost-Indische-Kers doorheen als afleiding voor vlinders en rupsen en als ondersteuners voor de bodem: naast nuttig ook heeeeeel mooi!
Polycultuur vakindeling
Polycultuur is anders t.o.v. van de ouderwetse manier van tuinieren omdat je verschillende planten combineert die elkaar versterken en ondersteunen en in één vak/bed zet in plaats van één bed per gewas aanhoudt.
Eigenlijk is polycultuur kweken een kernprincipe van permacultuur. Maar als je echt een permacultuurtuin wilt (de heilige graal onder de productieve maar ecosysteem ondersteunende moestuinen, als je het mij vraagt) werk je veel meer met vaste planten en bomen die lagen vormen. Daar moet je ook even in investeren maar je bouwt wel voor jaren en jaren iets wat werkt. Dat kunnen wij hier niet.
Hieronder een paar voorbeelden van de polycultuur vakken die wij vaak maken. Niet alles want we hadden zo’n 22 vakken. Het staat nooit helemaal vast behalve vaste combinaties zoals wortels met alliums. We voegen bijna overal stikstofbinders (s) en helpende kruiden (kamille, goudsbloem, afrikaantje etc.) aan toe.
Kolen vakken
Kolen (van alles wat), bonen of lupine (s), Oost-Indische kers, kamille, goudsbloem, zonnebloem.
Pompoen & courgette vak
Pompoen en courgette houden van eten, zonnebloem, mais, langs de randen probeerde we bonen (werden later weggedrukt): blijft nog even zoeken.
Dahlia - bieten - sla vak
Dikke laag compost in midden: Dahlia, duifkruid, zonnebloem (teveel achteraf…), sla, andijvie en bieten. Achteraf waren de zonnebloemen aan de buitenste rand niet heel slim: dahlia’s bleven ‘nat’ en groeiden slecht.
Aardappel vakken
Wel verhoogde rijen maar combi vakken met tuinbonen (s) en zonnebloem in het midden en verder Borage, Oost-Indische kers, kamille en goudsbloem langs de randen. Borage is ook top als slakken barricade.
Wortels en ui
Wortels / pastinaak met alliums zoals uit, prei, knoflook. Verder Oost-Indische kers, kamille, goudsbloem, zonnebloem en aan het uiteinde cosmea of courgette (extra compost).
Voortuin: alles door elkaar
De voortuin was no-dig en heeft het uitzonderlijk gedaan. Pompoen & courgette zoveel! Daarnaast tomaten (kregen Phytophthora), prachtige dahlia’s en cosmea en zonnebloemen maar ook kolen, ganzenbloem, sla (ging lastiger) en veel vaste planten voor volgend jaar: hortensia, vingerhoedskruid, een pruimpje, lavendel, nepeta en meer.
Zomer
Moet ik hier een uitleg bij geven? De tuin straalde, gaf overvloedig oogst en deed het beter dan perfect voor een eerste jaar. Weinig tijd voor nieuwe dingen, we waren bijna elke dag van 6:00 tot 22:00 bezig. De weckkamer vulde zich, de kraam kreeg steeds meer bezoekers: alles op haar hoogtepunt.
Herfst
Stiekem was de herst nog best druk. Ik denk altijd dat september een rustige maand is maar dat is juist niet. Wel de tijd met allermooiste kleuren en mijn favoriete seizoen: naar binnen keren.
Rotte wortels
Ons huis staat op een terp. Dit najaar kwamen we erachter waarom dat is. Alle wortelgroenten zijn weggerot, mijn ingekuilde aardappels redde we net op tijd. We groeven geulen, zelfs een vijver(tje) maar niets hielp. Het is en blijft (januari nu) nat. Dat betekent dat ik volgend jaar iets anders moet bedenken voor de wortels / pastinaken / aardappels etc. In de grond blijven kan hier niet.
Winter
Tijd voor nieuwe dingen & uitbreidingen 2025-26
We genieten van de winter: eindelijk tijd voor het opknappen van het huis, het erf en meer! Het huis is koud dus stilzitten is hier toch niet echt een optie.
Het ‘weilandje’ waar we de moestuin op maakten gebruiken we maar voor 1/4e deel. De rest was nog verwilderd kweekgras. Dit hebben we helemaal gemaaid en afgeharkt. Eigenlijk wilden we hier volgend jaar experimenten met oude granen maar nu we erachter kwamen dat het zo nat is moeten we misschien iets anders bedenken.
We maakten nieuwe no-dig bedden. Via een vriend van Henk kregen we karton, de composthandel zit om de hoek en daarna mulchten we met het maaisel van het weilandje. Misschien maak ik een pluktuin/bloementuin, met mogelijkheid tot boeketjes plukken.
We zijn bezig met het weiland afzetten met wilgentenen zodat het lelijke licht van industrie wat minder zichtbaar is. Daarnaast willen we nog wat bogen en hutjes maken als we genoeg hebben.
We mogen van een van Henk zijn klanten ook nog gratis een grote glazen kas ophalen. Een deel van het glas is kapot maar daar gaan we misschien in februari nog mee stoeien. Dat zou echt geweldig zijn.
Er staan een paar kratjes mooie planten klaar. Deze hebben we dit najaar besteld om het erf op te knappen voor onze bruiloft maar toen kregen we te horen dat de pacht van de boeren van het land rondom ons huis is opgezegd en kregen we een rolberoerte (niet weer toch?) en hebben we besloten het even niet te planten.
Onzekere toekomst: toch maar wat anders zoeken?
Door de onzekerheid staat eigenlijk alles even stil. We willen in september trouwen, wilden het huis verder aanpakken (er zijn nogal wat onderdelen die bijna uit elkaar vallen / echt aan vervanging toe zijn) en meer. Maar we zijn nu in pauze stand geschoten. We stoppen er onze ziel en zaligheid in, zonde als we er dit jaar dan weer uit moeten. Want alle tijd die we in het huis en erf stoppen zijn we kwijt en kunnen we niet investeren in iets wat wel een toekomstperspectief biedt. De eeuwige struggle. Aan de andere kant heeft onze generatie ook niet heel veel opties dus hoe we het nu doen is helemaal zo gek nog niet alleen zou een ander niet al zijn ‘vrije’ tijd stoppen in het opknappen van het erf en huis.
Wat ons betreft gaan we er nog even voor. Maar ik ga het niet meer doen zoals in Nieuw-Schoonebeek want dat viel zo tegen… Eerst wat meer duidelijkheid voordat we weer verder investeren dus. Maar of we die gaan krijgen: geen idee. Anders wordt het verder bouwen aan onze bedrijven en toch opzoek naar een andere oplossing en woonplek maar dat gaat niet zomaar.